Uçak izlerine yapay zekâ çözümü: Google ve Cathay Pacific denemeyi büyütüyor

Google ve Cathay Pacific, uçakların arkasında oluşan kalıcı beyaz izlerin iklim etkisini azaltmayı amaçlayan yapay zekâ denemelerini daha fazla uçuşa taşıyor. Google’ın 7 Eylül 2026 tarihli duyurusunda, iz oluşma ihtimali yüksek hava bölgelerini önceden belirleyerek uçuş planlamasına bilgi sağlayan sistem anlatılıyor. Cathay Pacific’in açıklaması ise ilk operasyon denemesinin 2025 sonunda başladığını belirtiyor. Dolayısıyla yeni gelişme, bugün başlayan bir uçuş denemesinden çok, ilk bulguların açıklanması ve çalışmanın genişletilmesi.

Gökyüzündeki beyaz izler neden araştırılıyor?

Yoğuşma izleri, İngilizce adıyla “contrail”, uçakların yüksek irtifada soğuk ve nemli havadan geçerken oluşturabildiği bulut benzeri izler. NASA Earthdata’nın açıklamasına göre bu izler büyük ölçüde buz kristallerinden meydana geliyor. Bir bölümü kısa sürede kaybolurken uygun koşullarda kalıcı olanlar yayılabiliyor. Bulutlar güneş ışığını yansıtabilir ve yeryüzünden yayılan ısıyı tutabilir; bu nedenle araştırmacılar izlerin net iklim etkisini anlamaya çalışıyor. Yeni denemenin odağı, ısınmaya katkı sağlayan kalıcı izlerden kaçınmak.

Yapay zekâ uçuşu nasıl etkiliyor?

Sistem, uydu görüntüleriyle hava verilerini birleştirerek izlerin oluşabileceği bölgeleri tahmin ediyor. Bilgi, uçuş planlama ekiplerine ve pilotlara sunuluyor. Ekipler uygun operasyon koşullarında küçük irtifa değişikliklerini değerlendirebiliyor. Cathay, verileri uçak içi bağlantı ve kendi geliştirdiği Elektronik Uçuş Klasörü üzerinden kokpite ulaştırdığını söylüyor. Bu süreç, yapay zekânın tek başına uçağı yönettiği anlamına gelmiyor; duyuruda insan ekiplerin kararlarını destekleyen tahminler anlatılıyor.

Yüzde 40 hangi sonucu gösteriyor?

İlk denemede Cathay ağı genelinde 100’den fazla uçuş hedeflendi; 80’den fazlası izlerden kaçınmaya yönelik rotaları izledi. Google’ın uydu görüntülerine dayanan analizi, bu uçuşlardaki yoğuşma izlerinin ısınma etkisinde yaklaşık yüzde 40 azalma tahmin ediyor. Bu sayı, uçuşların toplam karbon salımının veya yakıt tüketiminin aynı oranda düştüğünü göstermiyor. Google ile Cathay aynı ortak çalışmayı anlatıyor; iki açıklama bulunması sonucu bağımsız bir test hâline getirmiyor. Daha geniş uygulamanın etkisi için yeni veriler gerekiyor.

Üç somut durumda ne anlama geliyor?

Uçuş planlayan ekip için: Tahmin, kalkıştan önce alternatif uçuş seviyelerini değerlendirmeye yardımcı bir veri olabilir. Duyuruda Hong Kong–Singapur koridorunun denenen güzergâhlar arasında bulunduğu belirtiliyor. Ancak o rotada işe yarayan bir yaklaşımın her yerde aynı sonucu vereceği çıkarılamaz. Hava koşulları ve operasyon imkânları değiştikçe uygulanabilirlik de araştırılmalı.

Kokpitteki pilot için: Ekrana gelen tahmin, mevcut operasyon bilgilerinin yanında değerlendiriliyor. Cathay’nin notuna göre hava sahası ve taşınan yük gibi kısıtlar nedeniyle hedeflenen bütün uçuşlar denemeye katılmadı. Bu ayrıntı, iyi görünen bir yapay zekâ tahmininin uygulamada her zaman kullanılabilir olmayabileceğini gösteriyor. Çalışmanın sonraki aşamasında bu sınırlar da incelenecek.

Bilet alan yolcu için: Açıklanan yenilik bir tüketici uygulaması veya satın alınabilir “yüzde 40 daha az emisyonlu uçuş” seçeneği değil. Bir iklim iddiasını değerlendirirken oranının neyi ölçtüğüne bakmak gerekiyor: tek bir uçuş izi mi, toplam uçuş salımı mı, yoksa başka bir ölçü mü? Aynı yüzde, farklı ölçümlerde farklı anlamlara gelebilir.

Türkiye’de erişim ve ücret bilgisi var mı?

Duyurularda Türkiye’deki bir havayolunun programa katıldığı, yolculara açılmış bir kullanım seçeneği veya tüketici abonelik ücreti belirtilmiyor. Bu nedenle Türkiye’de kullanılabilir ya da ücretsiz bir uygulama olarak tanıtmıyoruz. Araştırma, Cathay’nin operasyonları ve ortakların teknik sistemleri kapsamında yürütülüyor.

Daha büyük ikinci aşamada Asya ve Pasifik rotalarından ek operasyon verisi toplanması amaçlanıyor. Kâr amacı gütmeyen Contrails.org da çalışmanın ortakları arasında. Genişleme, yöntemin farklı hava sahalarında uygulanabilirliğini ve sınırlarını görmeye yardımcı olacak; açıklanan tahmini bütün havacılığa genellemek için henüz dayanak sağlamıyor.

Kaynaklar

• Google Research — Our new contrail avoidance trial in Asia-Pacific — 2026-09-07
• Cathay Pacific — Cathay Pacific and Google Partner to Research and Trial AI-Powered Contrail Avoidance — Yayın tarihi bu kontrolde doğrulanmadı
• Google Research resmî RSS — yayın zamanı — 09/07/2026
• NASA Earthdata — On the Trail of Contrails — Yayın tarihi bu kontrolde doğrulanmadı

Görsel

Yoğuşma izlerini azaltmayı amaçlayan uçuş planlamasını anlatan temsili AI görseli. Gerçek bir deneme uçuşunun fotoğrafı değildir. Yerleşik image_gen ile Mülk Rehberi Gazetesi için üretildi.